De kwakzalver
Jan Havicksz Steen (Leiden 1625/26 – Leiden 1679)
ca 1660, paneel, 37,5 x 52 cm
Tot afgrijzen en vermaak van de omstanders houdt een kwakzalver triomfantelijk een kei omhoog, die hij zojuist heeft verwijderd uit het hoofd van een patiënt. Die ondergaat nog een – zo te zien – pijnlijke nabehandeling. Zijn hoofd wordt vastgehouden door een assistent. Een volgende patiënt wordt al aangevoerd in een kruiwagen.
Kwakzalvers reisden door steden en dorpen om op kermissen en jaarmarkten hun waar te slijten, en rijk te worden van hopeloze en vaak ongeneeslijke zieken. Op 17de-eeuwe schilderijen zijn kwakzalvers het toonbeeld van bedrog, en hun patiënten toonbeeld van naïviteit en goedgelovigheid. Voorstellingen van kwakzalvers die een kei – de steen der dwazen – verwijderen, waren in de 17de eeuw populair. In Haarlem werden ze ook geschilderd door Adriaen Brouwer, Isaack van Ostade en Jan Miense Molenaer. De Leidse schilder Jan Steen woonde en werkte in Haarlem van ca 1660 tot 1670.