Lucas de evangelist gold eeuwenlang als patroonheilige van de schilders en hun gilden. Hij had immers niemand minder dan Maria en het kindje Jezus geportretteerd, zo wil een middeleeuwse legende. Vele schilders eerden hem met een (fantasie)portret. Hier staat achter Lucas een man die, volgens een eigentijdse verklaring, de ‘dichterlijke inspiratie’ vertegenwoordigt, de artistieke verbeeldingskracht: met zijn rechterhand leidt hij de hand van de schilder. Het linksonder opgespijkerde ‘cartellino’, à trompe l’oeil geschilderd, vermeldt onder meer (in hedendaags Nederlands omgezet): ‘Als aandenken is dit schilderij geschonken door Maerten van Heemskerck, die het heeft gemaakt. Hij deed dit ter ere van de heilige Lucas; ook ons, zijn gildenbroeders, had hij in gedachten.’ Het werk werd dus geschonken door de schilder aan zijn gildenbroeders, vermoedelijk vlak voor hij een Rome-reis ging maken, en zal bedoeld zijn geweest voor in de gildenkapel in de Sint-Bavo aan de Grote Markt. Gezien het opvallend lage gezichtspunt - het schilderij dient van onderaf bekeken te worden - moet het ontworpen zijn geweest voor een hoge positie: boven het altaar of aan een peiler.